Moe van het zoeken naar podcasts zocht ik onlangs in bed naar een interessant YouTube filmpje om te luisteren. Ik kwam uit bij de Universiteit van Nederland, behapbare minicollega´s over uiteenlopende onderwerpen. Een titel sprak me aan: waarom is het Nederlands niet uitgegroeid tot een wereldtaal?
Het had, gezien onze koloniale en handelsverleden, de
potentie om uit te groeien tot een taal die door een aanzienlijk deel van de
wereldbevolking gesproken kon worden. Zo is het Portugees nog steeds een grote
taal in Zuid-Amerika. Stel je voor dat overal waar de Nederlanders voet aan wal
hebben gezet nu nog Nederlands zou worden gesproken. Dan had je een taalgebied
gehad wat gedeeltes van de Amerikaanse oostkust, Wallonië, Luxemburg, Brazilië,
India, Zuid-Afrika, de Caribische eilanden, Australië, Nieuw-Zeeland, Suriname en
Indonesië had beslaan.
Wat een afzetmarkt voor schrijvers! In plaats van de
eindeloze Marvel films zouden de albums van Suske en Wiske verfilmd worden,
Daniel Craig zou geen James Bond, maar Agent 327 spelen, Annie M.G. Schmid zou
J.K Rowling van haar troon stoten. Geen Harry Potter, maar Wiplala! Hoe mooi
zou het zijn als zoveel kinderen konden opgroeien met de illustraties van Fiep
Westendorp? Die zijn, zonder gekheid, van wereldniveau.
Het bovenstaande is gekkigheid
natuurlijk, maar toch, de Nederlandse (jeugd)literatuur bevat pareltjes die een
groter publiek verdienen. Als striptekenaar Martin Lodewijk in een Franstalig land
was geboren was hij nu samen met zijn stripboeken wereldberoemd geweest.
Maar waarom is het Nederlands na de koloniale periode dan
niet zo groot gebleven als het Portugees? Tsja, dat heeft alles te maken met de
manier waarop de onderdrukkers omgingen met taal. In Indonesië werden honderden
talen gesproken, we beperken ons even tot Java. In Java had men een inheemse
taal voor de Elite, en voor het klootjesvolk. Als iemand van de elite een
arbeider aansprak deed die dat in zijn eigen taal, een arbeider diende de
elitetaal niet te spreken.
Op precies dezelfde manier deden de
Nederlanders dat weer met de Indonesische Elite. Als die Nederlands zouden
spreken, zou dat betekenen dat ze gelijk aan hen waren. Stel je voor.
Tot het begin van de vorige eeuw. Verhoudingen veranderde,
de koloniale blik werd anders. Het Nederlands mocht gesproken worden. Had je
als elitekind het geluk om in Europa te gaan te gaan studeren, kwam je terecht
in de Europese hoofdsteden. En doordat je de taal sprak, begreep je je
medestudenten. Maar laat in die tijd nu net door Europa de wind van vakbonden,
socialisme en nationalisme waaien. Iets waar Europese studenten vol van waren.
De studenten kwamen terug naar hun eigen land en namen die
ideeën mee. Zo vormden zich de eerste vrijheids en onafhankelijkheidsbewegingen. En, de overheersers
werden bestreden in hun eigen taal.
In het geval van Indonesië werd na de vrijheidsverklaring gezocht naar een nieuwe taal, die iedereen
spreken kon. Een lokale arbeiderstaal werd omgedoopt tot het Bahasa Indonesia.
Taal zegt iets over je identiteit, welke taal je spreekt,
hoe je die spreekt. Voer voor een andere blogpost, maar wat ik zeggen wil: doordat
de overheersers in Nederlands-Indië het volk niet toestond Nederlands te
spreken, werden we na de dekolonisatie teruggeworpen naar ons eigen kleine taalgebied.
Het Nederlands werd wat het is en hoort te zijn: een kleine taal, voor een
klein land.
Reacties
Een reactie posten