#224 Weg van Ikea

Na 37 jaar trouwe dienst neemt Elly afscheid van de Ikea. Ze gaat met pensioen. Schrijver Marcel Maassen, die Elly tegen het lijf loopt in Ikea Amsterdam, besluit de laatste maanden van haar loopbaan als Ikeamedewerkster te volgen. In die maanden leert hij Elly én de Ikea beter kennen. Het resultaat: een heerlijk smölboek voor fans en haters.

Elly en haar klanten

Iemand die zo lang in dienst is voor hetzelfde bedrijf, doet in der loop van jaren veel kennis op. Elly kent niet alleen alle namen van de artikelen uit haar hoofd, ze kent ook de klant. Ze kan de klant als geen ander lezen en kan aan de aarzeling in iemands toon opmaken welk advies het beste bij ze past. Het wordt ook persoonlijk: de klanten lopen weg met haar, met sommigen heeft ze al jaren contact.

In die bijna vier decennia heeft ze ook heel wat te stellen gehad met klanten. Het zijn vooral smakelijke en sappige anekdotes die ze oplepelt. Een klant die naar de spoedeisende hulp moest omdat er een bepaald lichaamsdeel klem kwam te zitten in een showroomvaasje, klanten die de showroom verwarren met hun eigen slaapkamer en betrapt worden bij het uitvoeren van een intieme activiteit en klanten die denken dat de showroomtoiletten zijn aangesloten op de riolering: ze heeft het allemaal gezien en meegemaakt.

Nu zijn dit anekdotes waarover je verwonderen kan en waarbij nog wat te lachen valt, maar het is niet alleen Jämlikgeur en maneschijn. Er bestaat een reden waarom de Ikeavrouwen, tegen de zin in van het management, geen naambordjes meer dragen. En terecht, bij die anekdotes lach je niet meer. Elly heeft naar eigen zeggen Nederland zien verhufteren. Het lontje, dat toch niet al niet al te lang was, werd na de coronaperiode korter en korter.

Ingvar Kamrad

Een leuk gedeelte in het boek gaat over de oprichter van Ikea, Ingvar Kamrad, de man die een ‘testament van een meubelmaker’ naliet. In een boekje dat iedere nieuwe medewerker cadeau krijgt, staat tot in detail beschreven hoe zijn Ikeafamilie, want zo zag hij zijn medewerkers, als familie, eruit zou moeten zien. De naambordjes die nu niet meer gedragen worden is daar onderdeel van, in een familie zeg je immers jij en jou en spreek je elkaar aan bij de voornaam.

Daar blijft het niet bij: de Ikeafamilie dient zich ook te gedragen naar de visie van Kamrad, nee, de Ikeafamilie dient zelfs te denken als Kamrad. Daarbij strooit hij met begrippen eenvoud en nederigheid. Een fragmentje.

‘Eenvoud en nederigheid kenmerken ons in onze relaties met elkaar, met onze leveranciers en met onze klanten. Het is niet alleen om kosten te besparen dat we luxe hotels mijden. We hebben geen behoefte aan mooie auto’s, chique titels, op maat gemaakte uniformen of andere statussymbolen. Wij vertrouwen op onze eigen wil.’

Het verhaal gaat dat Kamrad tot hoge leeftijd graag langsging bij al zijn Ikeafilialen. Beetje rondkijken, sfeertje proeven, praatje maken met de medewerkers. Dat valt te prijzen natuurlijk. Het verhaal gaat ook dat hij graag het goede voorbeeld gaf wat eenvoud betreft: nooit in pak, altijd in een overhemdje, een theezakje uit de kantine werd twee keer gebruikt.
Vanaf Schiphol kwam hij met de taxi naar de blauwe doos. Eenvoudig! Eenmaal terug in Zwitserland – de Zweden vroegen te veel belasting – stapte hij net zo lekker weer in zijn nieuwe Volvo.

Over op maat gemaakte uniformen gesproken: Kamprad heeft ooit, nadat journalisten in zijn verleden hadden zitten wroeten, een excuusbrief geschreven naar alle Ikeamedewerkers voor zijn lidmaatschap van de Zweedse Nazipartij. Het werd afgedaan als jeugdzonde. Dat hij al ver in de twintig was bij het lid worden en tot 1950 (!) lid bleef, stond er niet in. Later zou hij nog zijn lidmaatschap verklaren uit anticommunistische motieven, maar de (dwang)arbeiders uit landen als Roemenië en de DDR mochten wel mooi zijn meubeltjes in elkaar knutselen.

Afijn, dit soort weetjes. Heerlijk vind ik ze.

Dan nog dit

Als je een lekker luchtig boek zoekt, kan ik je dit boek zeker aanraden. Het boek behandeld de ontstaansgeschiedenis van de Zweedse meubelgigant op toegankelijke wijze en de schrijver heeft zichtbaar een klik met de Amsterdamse Elly. Die neemt dan ook, op z’n Amsterdams, geen blad voor de mond. Kostelijk.

Wil je weten hoe de schrijver op ludieke toon vertelt over hoe hij op semi-geïrriteerde wijze een banktoestel terugbrengt? Of hoe de woonkamer er uit zijn jeugd uitzag? Ik ook niet. Helaas hebben boeken anders dan de Ikea geen short cut.

De schrijver had rustig meer mogen vertellen over de zogenoemde Ikeaïsering: hoe de wooninrichtingen over de hele wereld steeds meer op elkaar gaan lijken. Een ontwikkeling die niet alleen in meubelland gaande is, ook onze smaak in literatuur, muziek, kleding en horeca wordt steeds homogener. Had er wat uitgebreider en serieuzer op ingegaan en je had je boek naar een hoger niveau getild.

Over die Ikeaïsering bestaat trouwens een leuke mini-docu van VPRO DORST, waarin het verhaal achter die bekende fotoschilderij van die mistroostige Amsterdamse fiets uit de doeken wordt gedaan. Plak ik hieronder.

Hej då!