#309 Het regent complotkogels

De tijd (of het toeval, daar ben ik nog niet helemaal over uit) heeft soms leuke gebbetjes. Ik had het boek Hoax meegenomen uit de bieb omdat de cover mij aansprak en het onderwerp interessant vond. In het boek wordt uitgelegd waarom mensen zo geneigd zijn in complottheorieën te geloven en komen er ook verschillende soorten complotten aan bod, onder andere de theorieën die de ronde doen over de moord op Kennedy.

Daarop besloot ik het boek 22-11-1963 van Stephen King te lezen, en omdat ik op YouTube had gezocht naar wat achtergrondinformatie en een video van Maarten van Rossem over complotten over Kennedy, kreeg ik meerdere video’s voorgeschoteld. Wees gerust: ik ben in geen enkele konijnhol gevallen. Maar ik ontdekte wel dat, sinds er nieuwe documenten zijn vrijgegeven, het complotdenken over de moord op Kennedy een enorme vlucht neemt. Een prima tijd om King te lezen.

Niet onmogelijk

De complottheorieën over de moord op Kennedy hebben in de loop der tijd verschillende, maar hardnekkige vormen aangenomen. Zelfs onze eigen Kees van der Spek, die zegt anti-complot te zijn, is ervan overtuigd dat er op die novemberdag in Dallas meer gebeurd moet zijn geweest dan de officiële lezing stelt. ‘Rare dingen’.

Het moment waarop hij ging twijfelen aan de officiële lezing was het zien van de film JFK van Oliver Stone, een ‘documentaire-achtige film’ waarin een theorie wordt uitgestippeld die volgens Van der Spek toch wel eens waar zou kunnen zijn. Spectaculair is de film zeker, al blijft het volgens Maarten van Rossem ‘een hele misleidende, levensgevaarlijke klotefilm’.

De zogenoemde magic bullet theory wordt ook vaak van stal gehaald. Die theorie verondersteld dat de kogel van Lee Harvey Oswald een bijzonder ingewikkelde route moet hebben afgelegd om twee slachtoffers te kunnen maken (ook de gouverneur van Texas werd geraakt). Bewijs, of in ieder geval een flinke aanwijzing naar, een tweede schutter. Oswald heeft het niet in zijn eentje geflikt.

Ook wordt het beroemde Zaprudorfilmpje aangehaald. Dat zijn de beelden waarop de moord te zien is, die uiteindelijk de hele wereld zijn overgegaan. Zonder al te veel in bloederige details te willen treden, kun je op dat filmpje zien dat Kennedy eerst in zijn voorhoofd en dan pas in zijn achterhoofd wordt geraakt. Als Oswald de enige schutter zou zijn geweest is dat onmogelijk, want Oswald schoot van achteren. Er moet dus wel een tweede schutter actief zijn geweest die dag.

Kogels kunnen inderdaad ogenschijnlijke magische routes afleggen. Afhankelijk van verschillende factoren wordt een kogel met zo’n rotgang afgevuurd dat je hem pas weer ziet als het een slachtoffer heeft gemaakt. En één kogel kan wel degelijk twee lichamen doorboren. Hoe onwaarschijnlijk dat ook lijkt: het is niet onmogelijk. Bovendien heeft een onderzoekscommissie het hele drama nagespeeld met dummy’s. Die hebben de test niet overleefd.

Ook het hoofdschot zoals dat te zien is in het Zaprudorfilmpje lijkt misschien onwaarschijnlijk, maar is opnieuw niet onmogelijk. In het complotdenken willen natuurkundige krachten nog wel eens vergeten worden. Twee Amerikanen, Penn & Teller, hebben het schot nagebootst op meloenen. Ik houd niet van bloederige details, dus hier kun je het zelf zien.  

Waarom zoveel interesse?

Waarom houdt de moord op Kennedy na meer dan 60 jaar nog zoveel mensen bezig? Dat zal onder meer te maken hebben met de impact van de gebeurtenis, en vooral de dodelijke afloop voor Kennedy. De foto’s van Jackie enkele uren na het overlijden van haar man, nog met de bloedspatten op haar kleding, maken nog steeds indruk. Bovendien was het de eerste politieke moord die Amerika in decennia had gezien en werd het nieuws door een nieuw medium, de televisie, gelijktijdig door het hele land verspreid. Dat maakte enorme indruk op de Amerikaanse samenleving, maar ook hier in Europa. Zoals Stephen King ergens in een interview zei: ‘het was onze 9/11’.

Mensen zijn nu eenmaal geneigd verklaringen te zoeken bij grote of schokkende gebeurtenissen. Dat er complottheorieën zijn ontstaan omtrent deze droevige gebeurtenis is dan ook helemaal niet zo wonderlijk.

Maar stel nu eens dat de aanslag was mislukt? Oswald had misgeschoten, werd in de boeien geslagen en Kennedy had zijn ritje door Dallas of kunnen maken. Zouden er dan nog steeds zoveel complottheorieën de ronde doen over die bewuste aanslag?

Het antwoord zit in de volgende vraag: kennen jullie John Hinckley nog?

Op 30 maart 1981 vuurde Hinckly zes kogels af naar de toenmalige president Reagan. Die werd in zijn borst geraakt, maar overleefde de aanslag. Laten we ons voorstellen dat deze aanslag wél was gelukt en Reagan daarbij was overleden. Zouden er dan ook zoveel samenzweringstheorieën de ronde doen over de moord op Reagan als dat bij Kennedy het geval is?

Wie zegt immers dat Hinckley alleen gehandeld heeft? Misschien waren er wel er meer mensen in het spel. Misschien wel hooggeplaatsten die een sinister plan op poten hebben gezet om Reagan uit de weg te ruimen. Misschien zaten de Russen er wel achter. Wie zal het zeggen?

Maar de aanslag mislukte, Reagan kwam met de schrik vrij en na een paar dagen ging iedereen weer over naar het alledaagse. Hinckley werd opgepakt en bleek in een zorgwekkende geestelijke toestand te verkeren. Zijn motief voor de daad: door de aanslag zou hij indruk maken op actrice Jodie Foster, waar hij een griezelige obsessie voor had.

Als de aanslag op Reagan wél was gelukt, dan was er sindsdien veel meer aandacht aan besteed. Dan was de naam Reagan synoniem aan die van Kennedy geweest en werd Hinckley herinnerd als de Lee Harvey Oswald van de jaren tachtig.

Was de aanslag op Kennedy mislukt, hadden we nooit meer iets van die hele Oswald gehoord. Vooruit, de naam zal eens genoemd worden in een geschiedenisboek of podcast tijdens een oh-ja-dit-is-ook-nog-gebeurd-momentje. Verder niet.
Kennedy zou gewoon de 35^e president van de Verenigde Staten zijn geweest, waarschijnlijk was het bij één termijn gebleven. Al mag je eigenlijk nooit het wat-als-spelletje spelen met de geschiedenis. Een alternatief voor de geschiedenis bestaat gewoonweg niet, al is dat juist een element van de aantrekkelijkheid tot complotdenken.

Magische kogels

Een andere schokkende gebeurtenis die zomaar heel anders had kunnen aflopen is de aanslag op Trump in juli 2024. Ook deze aanslag mislukte. Trump kwam met de schrik vrij en wist met zijn ‘Fight! Fight! Fight!’ de aanslag ogenblikkelijk als PR in te zetten. Dat beeld zal iedereen nog helder op het netvlies staan. Maar weten jullie de naam van de aanslagpleger ook nog? Ik niet.

Als Trump de aanslag niet overleefd had, was dat een ander verhaal geweest. Dan was Thomas Matthew Crooks – even gegoogeld – misschien wel de Gavrilo Princip (wél een bestaand complot) of Lee Harvey Oswald van de 21^e eeuw geweest. En ook hier speelt, zoals bij alle grote wereldgebeurtenissen, het toeval een rol. In dit geval ten gunste van Trump. Had hij zijn hoofd een seconde later afgewend, zou hij het niet naverteld kunnen hebben.

Een kogel kan inderdaad een magic bullet zijn. De schutter die een stukje oor van Trump afschoot deed dat op 140 meter afstand. Zijn overleven was te danken aan het feit dat hij zich toevallig afwende. Het was secondewerk geweest.

Lee Harvey Oswald schoot van ongeveer 81 meter afstand. Waarom wordt er dan nog steeds zoveel getwijfeld aan de kogels van Oswald?

Gevaarlijke nostalgie

Er zijn veel redenen op te noemen waarom mensen een complot zien in de moord op Kennedy. Om daar iets van te begrijpen raad ik Maarten van Rossem of het boek Hoax nogmaals aan. Misschien nog een reden waarom Kennedycomplotten het nog altijd goed doen: de jaren ’60 hadden zo’n lekker sfeertje. Het is nu eenmaal een fijne tijd om je in te verdiepen, ook voor mensen die geboren zijn eind vorige of begin deze eeuw. Voor de mensen die het nog hebben meegemaakt is het een impactvolle herinnering, ingekapseld in nostalgische gevoelens naar vroeger.

Ter vergelijking: als ik aan de 11 septemberaanslagen denk, denk ik onwillekeurig ook aan de geur van kost. Ik kwam thuis van school voor de kost – het op Urk heiligverklaarde uurtje tussen 1 en 2 – en de televisie stond aan op het nieuws, dat was niet gebruikelijk. Toen ik vroeg waarom zei mijn moeder dat er iets ergs was gebeurd. Zo’n moment zet zich vast in je herinneringen.

Maar zo zie je meteen hoe bedrieglijk herinneringen kunnen zijn: het eerste vliegtuig boorde zich pas in de North Tower om 14:46 Nederlandse tijd.

Als dat wel een vliegtuig was tenminste.

Geintje hoor. Voor complottheorieën omtrent de 11 septemberaanslagen moet je bij George van Houts zijn. Hij heeft er zelfs niet één maar twee theatervoorstellingen over gemaakt. Integraal te zien op YouTube. Dat is vermakelijke kost, al is het maar omdat Van Houts in klassieke valkuilen trapt en met wel heel bijzondere uitvluchten komt om zijn theorie te onderbouwen. Complottheorieën zijn als alcohol: het is geinig om een avondje te gebruiken, maar heeft nare effecten als je er te veel van gebruikt. Niks mis met een goede complottheorie, zolang het maar vermakelijk blijft.