#558 Twintig feitjes waar ik vaak aan denk

Feitjes zijn rare dingen. De manier waarop ze worden opgeslagen in je brein is ongrijpbaar. Waarom besluit een brein wel informatie op te slaan over de herkomst van het woord sinaasappel, maar niet over hoe je een klopboor hanteert? Ik had graag wat handiger of sportiever willen zijn. Basketbal lijkt me bijvoorbeeld een fantastische sport. Maar van kinds af aan gooi ik al zo scheef als een platvis en is mijn lichaam zo stijf als een plank. En dat wordt er ook niet beter op.

Ik ben dus geen klusjesman of sportman. Wel ben ik een feitjesman. Ken je die bakken met informatieboekjes die je in de bibliotheek had vroeger? Met allemaal verschillende onderwerpen, van de Efteling tot amandelen, van Sinterklaas tot aan kalkgrotten? Daar mocht ik ontzettend graag in grasduinen, zoals je dat tegenwoordig op Wikipedia doet.

Het nadeel van mensen die van feitjes houden is dat ze die ook graag mogen delen. Om mijn omgeving niet te veel tot last te zijn, deel ik hieronder een overzicht met 20 feitjes waar ik vaak aan denk. Waarom, geen idee.

Als jij trouwens ook goed gaat op feitjes, kan ik de podcast 11 Fijne Feitjes aanraden. Gemaakt door echte feitjesmannen. Moet je wel voor in de stemming zijn.

Hieronder dus 20 feitjes waar ik vaak aan denk:

1. De Vlamingen gebruiken ‘de jaren stillekes’ als term voor die goeie ouwe tijd. Niet per se een knaller van een feitje, maar allee, ik vind het gewoon mooi. Een lief feitje om mee te beginnen.
   
   
2. Voor de Braziliaanse kust ligt een eiland dat verboden is voor bezoekers vanwege de hoge slangendichtheid. Door een stijgende zeespiegel werd het eiland in het verleden afgesneden van het vasteland, waardoor de evolutie bij de aanwezige slangen een gruwelijk akelige wending nam. Omdat ze leven van vogels kunnen deze slangen springen en zijn ze super giftig. Slechts eenmaal per jaar mogen mensen aan wal, om de vuurtoren te inspecteren. Dit kan alleen met beschermende kleding. Er schijnt eens een hele bemanning te zijn opgevreten door die slangen. Giftige gouden lanspuntslangen heten ze. Een rare door incest gemuteerde soort. Hier denk ik vaak aan omdat ik hier absoluut niet wil zijn. Alleen het woord slangendichtheid al. Bah, bah en nog eens bah.
   
   
3. Om ongelijkheid tussen Vlaanderen en Wallonië te voorkomen, is er afgesproken dat als er in één gebied een project gebouwd wordt, er in het andere gebied een soortgelijk project gestart moet worden. De zogenoemde wafelijzerpolitiek. België ligt vol ongebruikte metrostations, viaducten, bruggen enzovoort. Dit kennen ze als de Groote Nutteloze Werken. Heerlijk land.
   
   
4. Je zou het niet verwachten, maar in het Midden-Oosten kun je (vooralsnog) skiën. Daarvoor moet je naar het Libanongebergte in Libanon. Andere onverwachte wintersportplekken: het zuidelijk Afrikaanse land Lesotho. Dat is dat land dat volledig in Zuid-Afrika ligt, weet je wel.
   
   
5. De vader van de eerste vrouw van Rembrandt van Rijn was de laatste persoon die Willem van Oranje in levenden lijve heeft gesproken. Ze hadden samen geluncht en gesproken over het Friese recht. Dat we dit weten vind ik weergaloos.
   
   
6. De Nederlandse taal bestaat uit ongeveer een derde uit leenwoorden. Boulevard, bijvoorbeeld. Maar dit woord was eigenlijk een leenwoord voor de Franstaligen. Het Nederlandse ‘bolwerk’ verbasterde naar ‘boulevard’ en kwam met Napoleon weer gezellig terug in onze streken. Geinig nietwaar.
   
   
7. Deze zit in ieder lijstje: Cleopatra leefde dichter bij de komst van de iPhone als de tijd dat de piramides werden gebouwd. Toch denk ik hier, zonder precies te weten waarom, vaak aan.
   
   
8. De term ‘schaakmat’ is afkomstig van het Perzische shāh māt, wat zoiets als ‘koning zonder uitweg’ betekent. Via het Arabisch kwam het naar het Nederlands, waar de betekenis werd geïnterpreteerd als ‘de koning is dood’. Fun fact hierbij is dat het spel vroeger werd beëindigd als de koning was verslagen.
   
   
9. De Romeinen hadden al een snackbarcultuur. Wegens brandgevaar mocht er thuis niet gekookt worden en dus aten ze op straat of in tentjes waar je snel wat eten kon. In Pompeï heb je nog een overblijfsel van zo’n snackbar, en die lijkt verrassend veel op de onze. Hier denk ik wel eens aan op feestdagen als Koningsdag, dat je net als iedereen geen zin hebt om te koken en voor het gemak besluit om een frietje te halen. Terwijl ik dit tik denk ik trouwens aan de bananensoftijs van De Kombuis. Echt topijs is dat. Laatst had ik trouwens een milkshake met rumsmaak van snackbar De Bult, waar ik nadien nog verschillende keren aan gedacht heb.
   
   
10. De namen Wales, Wallonië en Walachije (Tsjechië) zijn etymologisch verwant en stammen af van het Proto-Germaanse Walhaz, wat een aanduiding voor de Romeinen was. Later kreeg dit betrekking tot andere buitenlandse zaken. Een fun fact hierbij is bijvoorbeeld het woord ‘walnoot’, dat dus zoiets als ‘buitenlandse noot’ betekent. Geweldig he. Taal is eigenlijk levende geschiedenis.
    
    
11. Het feit ‘De Priorij van Sion, een geheim genootschap dat in 1099 is opgericht, is een werkelijk bestaande organisatie. In 1975 ontdekte de Parijse biblioteque Nationale perkamenten, les dossier secrets, waarin talrijke leden van de Priorij van Sion worden genoemd, onder wie sir Isaac Newton, Botticelli, Victor Hugo en Leonardo da Vinci’ dat Dan Brown op de eerste pagina van De Da Vinci Code noemt, is helemaal geen feit, maar een verzinsel van de Franse grappenmakker Pierre Plantard. Dit was al bekend bij het verschijnen van de bestseller, en toch slaagde Brown erin miljoenen lezers mee te voeren in zijn fictieve theorie. Ik denk zowel vaak aan de grappenmaker als aan Brown, die er toch maar mooi een succes mee wist te boeken.
    
    
12. Toen de Portugezen in de 16^e eeuw op de zuidkust van India landen, hadden ze veel verwacht, behalve dat er een christelijke beschaving zou bestaan. De zogenoemde Thomaschristenen zijn een oude bevolkingsgroep in India en bestaan al sinds de eerste eeuw na Christus. Volgens de overleveringen zou apostel Thomas het evangelie naar het Indiase schiereiland hebben gebracht. Ik denk hier vaak aan, omdat het christendom in andere delen van de wereld door westerse protestantse ogen vaak wazig- of helemaal niet wordt gezien.
    
    
13. De Vikingen zaten ook overal hoor. Ongelooflijk. Wat dacht je van Normandië (Land van de Noormannen), of zelfs Constantinopel. In de Hagia Sophia kun je nog steeds Vikinggraffiti zien. Ergens in het marmer staat ‘ᚼᛅᛚᚠᛏᛅᚾ’ gebeiteld, wat zoiets betekent als ‘Halvdan was hier’. Hier denk ik vaak aan, omdat volgens mij geen gebouw zoveel versmelting van culturen vertoont als de Hagia Sophia. Ik vind de geschiedenis van de voormalige kathedraal/moskee/museum eindeloos fascinerend, al blijft het wederdopen tot moskee door Erdogan een schandalige handeling. Net als de beslissing om (westerse) toeristen dertig euro(!) te laten betalen en enkel een rondje over de galerij te laten lopen, terwijl Turken gratis vanaf de begane grond met het hoofd in de nek naar de koepel mogen kijken. Erdogan had ervan af moeten blijven. Met z’n lange armen. Maar nu houd ik op. Ik denk hier tenslotte vaak aan omdat ik in de voormalig kathedraal een historische sensatie voelde, zowel bij de runentekens als bij de Byzantijnse mozaïeken. Ook het Oost-Romeinse Rijk blijft voor westerse ogen vaak wazig.
    
    
14. Bij Vlaardingen is in 2021 een groot waterlichaam gevonden, waarvan gedacht wordt dat het een dijk is uit de ijzertijd. Eerder waren in de jaren ’90 al verschillende dammen en duikers in de omgeving gevonden. Met twee uitgeholde boomstammen wisten de oertijdmensen al een duiker met klep te maken, zodat het water wel weg kon stromen, maar niet hun woongebied in. Dat is toch gaaf? Sinds er mensen in ons gebied zijn, wordt er al nagedacht hoe we kunnen samenleven met het water. Ook hier denk ik vaak aan. En steeds vaker denk ik niet alleen aan het verleden, maar juist aan de toekomst.
    
    
15. Ik denk ook vaak aan de eerste generatie polderpioniers polderbewoners. Wat een opwindende tijd moet het voor ze zijn geweest. Wat een hoopvolle toekomst moeten ze gekoesterd hebben.
    
    
16. Ik denk ook vaak aan dit historische interview van Willem Oltmans door Adriaan van Dis. Intellectuele hoogspanning tussen die twee. Waar hoor je nog zulke beschaafde verbale agressie? Het is helemaal geen feitje eigenlijk, maar wel leuk om te delen.
    
    
    
    
17. Soms blader ik door fotoboeken met prenten uit de 20^e eeuw en denk ik: de naoorlogse decennia van de vorige eeuw waren veel kleurrijker dan onze tijd. Vergelijk bijvoorbeeld een foto van een jaren ’70-snelweg met een foto van hedendaagse snelweg. Lijkt het maar zo of was het vroeger kleurrijker? Het is zo, las ik ooit in dit artikel. En dus mag het in het lijstje met feitjes waar ik vaak aan denk.
    
    
18. Een vintage feitje: het gaatje in een CD is precies even groot als een dubbeltje. Niet zonder reden, want de CD is een Nederlandse uitvinding. Voor iedereen van 1994 en jonger: een dubbeltje was een muntstuk van tien cent. Andere bekende Nederlandse uitvindingen zijn o.a. de microscoop, de telescoop, de flitspaal, de brandslang, bluetooth. Ik denk er dan aan in de trant van ‘waar een klein land groot in kan zijn’, weet je wel.
    
    
19. Ik las ooit in een bijzonder kritisch artikel tegen Sinterklaas, op een website die momenteel onder constructie is, dat de mijter die de goedheiligman draagt in feite een heidense vissengod voorstelt. Nu bestaat daar helemaal geen historische consensus over, maar het is wel waar dat de mijter een vis symboliseert! Net als Petrus is de paus ‘visser van de mensen’. Daarom draagt de paus ook een vissersring. Een andere lezing is dat de twee punten voor beide testamenten staan, of de twee naturen van Christus. Hoe dan ook denk ik hier weleens aan. En hoop ik dat de werkzaamheden van de site snel voorbij zijn.
    
    
20. Ik kreeg ooit een boekje cadeau tijdens een lezing van Wim Daniëls, omdat ik een vraag goed had beantwoord. Die vraag ging ongeveer als volgt: het popje van Wiske, Schanulleke, had oorspronkelijk een andere naam. Welke? Het antwoord wist ik, omdat een oom nog oorspronkelijke albums van Suske en Wiske op zolder bewaarde, en ik in die Vlaamse edities de naam ‘Schalulleke’ had zien staan. Vandersteen had dit aangepast omdat in Schalulluke drie letters zitten die misschien onwelgevallig zouden uitpakken voor het Nederlandse publiek. Sinds hij albums ging verkopen in Nederland, liet hij zijn figuren ook ABN spreken. Nu denk ik niet zo vaak aan Wim Daniëls, helemaal niet zelfs, maar ik denk wel eens dat Vlamingen geen idee hebben hoe mooi hun taal voor Nederlandse oren klinkt.

Denk jij ook wel eens aan feitjes? Zo ja, welke dan? Drop ze maar lekker in de comments.