#565 Het Euslijstje

Via Stille wateren van Patricia Highsmith, kwam ik naar Ossenkop van Manik Sarkar, omdat ik in de flaptekst het woord ‘waanzin’ las. Via datzelfde woord kwam ik op De donkere kamer van Damokles, een naar ik begreep klassieker van Willem Frederik Hermans.

Het verhaal gaat over Ossewoudt, een baardloze jongen die een sigarenwinkel runt. Op een dag van de Duitse inval komt een soldaat de zaak binnengewandeld die als twee druppels water op hem lijkt, en zich voorstelt als Dorbeck. Via hem raakt Ossewoudt betrokken bij het verzet. Maar is Dorbeck wel wie hij denkt dat hij is?

Meer kun je er eigenlijk niet over zeggen, zonder dat de lol eraf gaat. Het boek eindigt met één van de mooiste en dramatische slotzinnen ooit gelezen.

Het boek is geschreven tussen 1952 en 1958. Vrij kort na de oorlog. In het boek kwam ik zo nu en dan woorden tegen waarvan ik de betekenis niet direct wist. En sinds ik weet dat Özcan Akyol een schriftje bijhield om woorden en hun betekenis te noteren, zoek ik ook gewoon de woorden op. Je kan veel van hem zeggen, maar hij heeft het thema geletterdheid toch maar mooi bespreekbaar gemaakt.

Van de volgende woorden wist ik de betekenis niet:

• Karabijnen: geweer met ingekorte loop.
• Koerland: een historische regio in Letland.
• Jeremianen: jammeren, luidkeels klagen. Van de profeet Jeremia, uit het Bijbelboek Klaagliederen. Mooi he.
• Hovaardig: hoogmoedig, arrogant of verwaand.
• Franc-tireur: iemand die deelneemt aan een gewapend conflict, zonder dat hij in een leger zit.
• Foliovel: een blad papier ter grootte van een half vel, gemaakt voor schrijfopdrachten. Nooit geweten.
• Fluïdum: verzamelnaam voor stoffen die kunnen stromen en vervormen
• Bestialiteit: de betekenis hiervan schrijf ik hier liever niet op.
• Panopticum: een cirkelvormig gevangenisontwerp.
• Disponibel: beschikbaar of ter beschikking.
• Oevreuse: gastvrouw of plaatsaanwijzer in een theater, schouwburg of bioscoop.
• Celluloïd: thermoplastische kunststof, uitgevonden in 1860.
• Foudraal: beschermende hoes, koker of etui.
• Degenere: komt van degenereren. Iemand die in kwaliteit achteruit is gegaan.
• Eboniet: hard rubber, ook wel vulkaniet genoemd. Was een beetje het plastic van de 19^e eeuw.
• Accumulator: opslagmedium voor energie of data
• Gebatikt: als een stof gebatikt is, dan is er door een eeuwenoude verftechniek patronen gecreëerd door delen van het textiel af te schermen. Volgens Google hoor.
• Arduin: een harde, blauwgrijze kalksteensoort.
• Vestibule: een kleine, afgesloten overgangsruimte of voorhal tussen de buitenlucht en de hoofdruimte van een gebouw.

Dat is het leuke van lezen: naast een mooi of spannend verhaal leer je zo nu en dan nieuwe woorden kennen. Woorden die jezelf weer gebruiken kan. Met elk woord wordt je wereld telkens iets groter.

Sommige woorden uit het lijstje zullen vast nog veel gebruikt worden, sommigen misschien ook wat minder. Veel soorten kunststof bijvoorbeeld kennen mooie namen: bakeliet, eboniet, celluloïd. Maar voor ons is alles plastic.

Tijdens het lezen deed het taalgebruik van Hermans ouderwets aan, maar misschien komt dat juist ook omdat er al veel mooie woorden door onze vingers zijn geglipt.